Dineke Stam en Ineke Mok deden tien jaar lang onderzoek naar de slavernij in Haarlem. De verhalen schreven ze op in het interactieve boek Haarlemmers en de slavernij. In het boek is een kaart toegevoegd met huizen in Haarlem die verbonden zijn aan het slavernijverleden. “Je kan met de kaart door de stad lopen en lezen welke verhalen achter deze huizen kleven”, vertelt Mok.
Naast de Haarlemse verhalen zijn er ook verhalen uit Bloemendaal en Heemstede in het boek te vinden. “Aan de achterzijde van het boek zit een fietsroute die je langs de buitenhuizen brengt, zoals Hartekamp en paviljoen Welgelegen”, vertelt Mok. Ondanks dat er veel sporen van slavernij in de stad zijn, had Haarlem vroeger geen kantoor van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) of de West-Indische Compagnie (WIC) in de stad.
In de tien jaar hebben de auteurs vele archieven afgestruind. “Er staan soms best heftige dingen in de archieven”, meldt Mok. Toch vindt ze het raar dat ze vaak de eerste is die ze leest. “Ik hoop mensen te inspireren om eens te kijken of ze thuis nog wat hebben liggen wat ze kunnen doorlezen.”
Dat mensen de slavernij geschiedenis niet opzoeken is volgens Stam te verklaren. “Er is veel schaamte aan beide kanten, hierdoor is de geschiedenis misschien vergeten of expres weggestopt.” Toch is het volgens haar goed terug te vinden. “Je moet net even dieper kijken en dan is het goed zichtbaar.” Het boek van de twee witte vrouwen toont deze geschiedenis in Haarlem. “Het is geen wij en hen, het is onze geschiedenis”, verklaart Stam waarom het niet raar is dat twee witte vrouwen dit schrijven.
In de inleiding van het boek leggen ze uit hoe ze vanaf het begin hebben samengewerkt met mensen van kleur en nakomelingen van slaafgemaakte. “We vinden die samenwerking van diverse teams belangrijk. Op deze manier zit ook het perspectief vanuit de voormalige gekoloniseerde verwerkt in het boek.”
Dit jaar wordt de viering van de afschaffing van de slavernij, Keti Koti, groots gevierd in het Frans Hals museum, een plek die ook in het boek staat. “Frans Hals schilderde voornamelijk de Haarlemse elite en daarmee ook veel mensen die te maken hadden met het slavernijverleden”, vertelt Stam. In het museum hangen bij die schilderijen inmiddels teksten over dat verleden.
De viering van Keti Koti, wat de ‘ketenen gebroken’ betekent, wordt steeds groter in Haarlem. “Wij hopen dat de viering zo groot wordt dat ons museum te klein is”, meldt het Frans Hals museum over het feest. Om 15:00 uur begint de viering en om ongeveer 15.45 komt een brassband optreden. Burgemeester Jos Wienen zal kort spreken en minister voor defensie Kajsa Ollongren geeft ook een toespraak. Er wordt herdacht en gevierd en het duurt tot 20:00 uur.
Andere feestelijkheden ter ere van Keti Koti in de stad zijn:
Rondleidingen: Het slavernijverleden in het Teylers Museum
Tentoonstelling: Slavernij. Stemmen uit het verleden in paviljoen welgelegen
Eten en workshops: Free Heri Heri For All & percussive in Phil
150 jaar afschaffing slavernij: Op de binnenplaats van het Frans Hals museum
Theatervoorstelling: Ik zeg toch sorry in de Schuur
Film: Hoe duur was de suiker in verhalenhuis Haarlem
Afschaffing slavernij: Avondviering met de band La Fiesta in phil
